काठमाडौं । कर्णाली प्रदेशको कालिकोटस्थित तिलागुफामा सामुदायिक पुस्तकालय स्थापना गर्ने अभियान सुरु गरिएको छ । कर्णाली जनजागरण युवा मञ्च नेपालका अध्यक्ष कटक शाहीको नेतृत्वमा युवाहरूले दुर्गम क्षेत्रका विद्यार्थी तथा स्थानीय नागरिकलाई ज्ञान र अध्ययनको पहुँच विस्तार गर्ने उद्देश्यसहित ‘तिलागुफा सामुदायिक पुस्तकालय’ स्थापना अभियान अघि बढाएका हुन् ।

विशेष कुराकानीमा शाहीले कालिकोटको भौगोलिक विकटता र शैक्षिक स्रोतको अभावका कारण विद्यार्थीहरू अझै पनि पुस्तक तथा पुस्तकालयको पहुँचबाट वञ्चित रहेको बताउनुभयाे । उहाँकाअनुसार काठमाडौंलगायत विभिन्न स्थानमा रहेका कालिकोटका युवाहरूको पहलमा पुस्तक सङ्कलन अभियान सुरु गरिएको छ ।

‘कर्णालीका धेरै विद्यार्थीहरूले अहिलेसम्म राम्रो पुस्तकालय देख्नसमेत पाएका छैनन् । पुस्तकालयमार्फत विद्यार्थी, शिक्षक र स्थानीय समुदायलाई अध्ययन तथा अनुसन्धानको अवसर उपलब्ध गराउने हाम्रो उद्देश्य हो,’ उहाँले भन्नुभयाे ।

‘कर्णालीका धेरै विद्यार्थीहरूले अहिलेसम्म राम्रो पुस्तकालय देख्नसमेत पाएका छैनन् । पुस्तकालयमार्फत विद्यार्थी, शिक्षक र स्थानीय समुदायलाई अध्ययन तथा अनुसन्धानको अवसर उपलब्ध गराउने हाम्रो उद्देश्य हो,’

शाहीकाअनुसार पुस्तकालय स्थापनाका लागि तत्काल नयाँ भवन निर्माण गर्ने योजना नभए पनि तिलागुफा क्षेत्रमा रहेको सत्यदेवी आधारभूत विद्यालयको हाल प्रयोगविहीन भवनलाई अस्थायी रूपमा प्रयोग गर्ने तयारी भइरहेको छ ।

विद्यालय अन्यत्र गाभिएपछि खाली रहेको भवनमा पुस्तकालय सञ्चालन गर्ने विषयमा विद्यालय व्यवस्थापन तथा स्थानीय सरोकारवालासँग छलफल भइरहेको उनले जानकारी दिनुभयाे ।

हालसम्म स्थानीय सरकार वा कुनै आधिकारिक निकायबाट प्रत्यक्ष सहयोगको प्रतिबद्धता प्राप्त नभएको बताउँदै उनले अभियानको प्रारम्भिक चरणमा युवाहरूले आफ्नै पहलमा काम अघि बढाइरहेको बताउनुभयाे । ‘पहिला पुस्तकालय स्थापना गरेर यसको आवश्यकता देखाउन सके स्थानीय सरकार र अन्य निकायको ध्यान पनि आकर्षित हुनेछ भन्ने विश्वास छ,’ उहाँले भन्नुभयाे ।

पुस्तकालयका लागि सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता पुस्तक रहेको उल्लेख गर्दै शाहीले देश तथा विदेशमा रहेका साहित्यकार, लेखक, कवि, बुद्धिजीवी तथा पुस्तकप्रेमीहरूलाई पुस्तक सहयोग गर्न आग्रह गरेका छन् । उहाँकाअनुसार हाल विभिन्न स्थानबाट प्राप्त पुस्तकहरू सङ्कलन गरी सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गर्ने काम सुरु भइसकेको छ ।

उहाँले कर्णालीका ग्रामीण क्षेत्रमा अझै पनि विद्यार्थीहरूमा पुस्तक पढ्ने संस्कार बलियो रहेको बताउनुभयाे । ‘इन्टरनेट र डिजिटल प्रविधिको पहुँच सीमित भएकाले यहाँका विद्यार्थीहरू अझै पनि पुस्तकमार्फत ज्ञान हासिल गर्न चाहन्छन् । त्यसैले पाठ्यपुस्तकबाहेक समसामयिक ज्ञान, साहित्य, विज्ञान र व्यक्तित्व विकाससँग सम्बन्धित पुस्तकहरूको आवश्यकता छ,’ उहाँले बताउनुभयाे ।

कर्णालीका ग्रामीण समाजमा शिक्षा प्रतिको चेतना बढ्दै गएको उल्लेख गर्दै शाहीले अभिभावकहरू आफ्ना छोराछोरीलाई पढाउन उत्साहित रहेको बताउनुभयाे । उहाँले पुस्तकालयले विद्यार्थीहरूमा अध्ययन संस्कृति विकास गर्नुका साथै शिक्षक र समुदायलाई पनि नयाँ ज्ञानसँग जोड्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयाे ।

भविष्यमा पुस्तकालयलाई डिजिटल स्वरूपमा समेत विस्तार गर्ने योजना रहेको उहाँको भनाइ छ । कर्णालीका विभिन्न क्षेत्रमा विद्युत् र सञ्चार सेवा विस्तार भइरहेका कारण आगामी दिनमा शैक्षिक सफ्टवेयर तथा डिजिटल सामग्रीसमेत उपलब्ध गराउने लक्ष्य लिइएको उहाँले बताउनुभयाे ।

‘पुस्तकालय केवल किताब राख्ने ठाउँ मात्र होइन, समुदायको बौद्धिक विकासको केन्द्र बन्नुपर्छ भन्ने हाम्रो सोच हो,’ शाहीले भने, ‘सबैको साथ र सहयोग पाए तिलागुफामा एउटा नमुना सामुदायिक पुस्तकालय निर्माण गर्न सकिन्छ ।’

पुस्तकालय स्थापना गर्न १७ लाख ५० हजार रुपैयाँ लाग्ने

गाउँ–गाउँमा इन्टरनेट सेवा विस्तार हुन थाले पनि नेपालका अधिकांश ग्रामिण बस्तीमा भने अझैंपनि पुस्तक नै ज्ञान प्राप्तिको मुख्य माध्यम बनेकोले शाहीले कालिकोट जस्तो दुर्गम गाउँमा यो पुस्तकालय स्थापना गर्न थालेका हुन् ।

पुस्तकालय स्थापनाका लागि प्रारम्भिक चरणमा १७ लाख ५० हजार रुपैयाँ बराबरको योजना तयार गरिएको शाहीले जानकारी दिनुभयाे । उक्त रकममध्ये करिब १० लाख रुपैयाँ नयाँ तथा ज्ञानवद्र्धक पुस्तक खरिदका लागि र पाँच लाख रुपैयाँ फर्निचर तथा पुस्तकालय व्यवस्थापनका लागि खर्च गरिनेछ । बाँकी रकम पुस्तक दर्ता, व्यवस्थापन प्रणाली र अन्य प्रशासनिक कार्यमा प्रयोग गरिने योजना छ ।

‘हामीले भवन बाहेकको लागत हिसाब गरेका छौं । स्थानीय स्तरमा उपलब्ध स्रोतसाधन प्रयोग गरेर राम्रो र व्यवस्थित पुस्तकालय सञ्चालन गर्न सकिन्छ,” शाहीले भन्नुभयाे । उहाँकाअनुसार पुस्तकालयमा साहित्य, इतिहास, विज्ञान, कानुन, लोकसेवा तयारी, विभिन्न आयोगका पाठ्यसामग्री, शब्दकोश, पत्रपत्रिका र जर्नललगायतका पुस्तकहरू राख्ने लक्ष्य छ ।

हाल पुस्तकालय सञ्चालनका लागि तिलागुफास्थित सत्यदेवी आधारभूत विद्यालयको प्रयोगविहीन भवन उपयोग गर्ने तयारी भइरहेको छ । विद्यालय गाभिएपछि खाली रहेको भवनलाई अस्थायी रूपमा पुस्तकालयका लागि प्रयोग गर्ने विषयमा स्थानीय सरोकारवालासँग छलफल भइरहेको शाहीले बताउनुभयाे ।

शाहीकाअनुसार पुस्तकालयलाई भविष्यमा डिजिटल पुस्तकालयका रूपमा विकास गर्ने योजना पनि छ । गाउँमा विद्युत् र इन्टरनेट सेवा विस्तार भइरहेकाले आगामी दिनमा शैक्षिक सफ्टवेयर तथा डिजिटल सामग्रीसमेत उपलब्ध गराउने लक्ष्य लिइएको छ ।

शाहीले पुस्तकालय स्थापना अभियानका लागि हालसम्म कुनै सरकारी निकाय वा संस्थाबाट औपचारिक सहयोग प्राप्त नभएको बताउनुभयाे । तथापि, देश तथा विदेशमा रहेका साहित्यकार, लेखक, कवि, बुद्धिजीवी तथा पुस्तकप्रेमीहरूबाट पुस्तक सहयोग प्राप्त हुने विश्वास रहेको उहाँको भनाइ छ ।

‘कर्णालीका विद्यार्थीहरू अझै पनि पुस्तक पढ्न रुचाउँछन् । उनीहरूलाई गुणस्तरीय पुस्तक उपलब्ध गराउन सकियो भने अध्ययन संस्कृतिमा सकारात्मक परिवर्तन आउँछ,’ उहाँले भन्नुभयाे ।

पुस्तकालय स्थापना भएपछि समुदायस्तरमै पढ्ने बानीको विकास गर्न अभियान सञ्चालन गरिने शाहीले बताउनुभयाे । अभिभावक, शिक्षक र विद्यार्थीलाई पुस्तकालयसँग जोड्दै अध्ययन र ज्ञान आदानप्रदानको वातावरण निर्माण गरिने उहाँको भनाइ छ ।

सहयोग गर्न इच्छुक व्यक्ति तथा संस्थालाई पुस्तक, आर्थिक सहयोग वा अन्य आवश्यक सामग्री उपलब्ध गराउन अपिल गर्दै शाहीले तिलागुफामा नमुना सामुदायिक पुस्तकालय निर्माणको अभियानलाई सफल बनाउन सबैको साथ आवश्यक रहेको बताउनुभयाे ।

‘सहयोग गर्ने मन नै सबैभन्दा ठूलो कुरा हो। कर्णालीको शिक्षा र ज्ञान विकासका लागि सबै क्षेत्रबाट सहयोग जुट्ने विश्वास गरेका छौं,’ उहाँले भन्नुभयाे ।